Klonowanie po angielsku

W starej jak świat antologii SF "Niebezpieczne wizje" trafiłam kiedyś na opowiadanie, w którym bohater usiłuje (nieskutecznie) obronić się przed wyrokiem - śmiercią i rozparcelowaniem na organy do transplantacji - za przejechanie na czerwonym świetle. Wykroczenie, które popełnił, jest jedynie pretekstem, by móc w świetle prawa wyizolować go ze społecznej masy, uczynić z niego źródło tkanek. Pomysł wydaje się wyjątkowo upiorny, jednak nie sposób oprzeć się wrażeniu, że autor jedynie trochę przesadził, by sportretować mroczną stronę ludzkiej cywilizacji. Stronę naturalną i obecną w niej od zawsze.

Kasta klonów hodowanych na organy do przeszczepów, którą przedstawił w swojej powieści Kazuo Ishiguro, funkcjonuje jakby obok społeczeństwa. W getcie, którego nie oddziela żaden mur i z którego ma z niego ucieczki na "normalną" stronę. Dzieciństwo i dojrzewanie to dla nich krótki czas prawdziwego życia. Dla personelu, który ich dogląda - oczekiwanie na dojrzały materiał. Trójka bohaterów to jedno z ostatnich pokoleń, którym w ogóle ofiarowano złudzenia i pozwolono wychować się w warunkach przypominających normalne. Reszcie pozostają "hodowlane farmy".

"Nie opuszczaj mnie" to przede wszystkim film właśnie o złudzeniach, o kruchości życia, także o miłości. Ruth, Tommy i Kathy spieszą się żyć i kochać. Wiedzą, jak mało mają czasu - i może właśnie dlatego nie próbują buntu. Bo bunt pożera czas, a mają go tak niewiele. I choć ten bunt wydaje się być koniecznym elementem storytelling w przypadku opowieści o wykluczeniu, jego brak działa ożywczo na ostrość spojrzenia. Pokora i akceptacja własnego losu, z jaką bohaterowie oczekują przeznaczenia, znacznie silniej uwypuklają moralną porażkę, jaką poniosła ludzkość, godząc się na istnienie takich jak oni troje.

Ishiguro wydaje się nie mieć wątpliwości, że człowiek jest w stanie odmówić drugiemu człowiekowi prawa do normalnego życia w zamian za przedłużenie lub ułatwienie własnego. Można nazywać go pesymistą, chociaż istnienie dobrze prosperujących firm opierających swoją produkcję na wyzysku pracowników w krajach słabo rozwiniętych może świadczyć o tym, że jest po prostu dobrze poinformowany i nie boi się wyciągać wniosków. Jego powieść jest nawet dla ludzkości w przewrotny sposób łaskawa. Los pięknych młodych ludzi poświęcony zostaje na ołtarzu żądzy życia - najsilniejszego z ludzkich popędów, który z największą łatwością może pokonać wątpliwości etyczne. Nie dzieje się to w imię abstrakcyjnych wartości, które zwykły wywoływać wojny pochłaniające tysiące młodych żyć...

Skonfrontowani z ponurą wizją Ishiguro, zaczynamy nagle przychylniejszym okiem patrzeć na rozwiązanie przedstawione we wstępie. Nie odmawia się tam nikomu człowieczeństwa i nie przeznacza na rzeź od urodzenia. O życiu i śmierci decyduje pech lub los, podsuwający to, czego brakuje, by ugłaskać sumienie - pretekst. Mimo wszystko obie opcje są raczej odrażające. Z radością przyjmuję więc liczne informacje o udanych eksperymentach z hodowlą ludzkich tkanek in vitro. "Nie opuszczaj mnie" pozostanie na zawsze metaforą i ostrzeżeniem, ale raczej już nie science-fiction, o ile Ishiguro kiedykolwiek miał takie ambicje. I dobrze. Po co nam kolejny test, który moglibyśmy oblać.